Molen
 
"Tot Voordeel en Genoegen"
Alphen aan de Maas

Voor een origineel dagje uit...

           

Bezoek meer dan waard

In Alphen aan de Maas, aan de Molendijk, staat de windmolen "Tot Voordeel en Genoegen". Deze molen, door een deskundige restauratie in de originele staat teruggebracht, is een bezoek meer dan waard. U kunt er zien hoe onze voorouders op een buitengewoon ingenieuze wijze windenergie gebruikten om het graan te malen.

De molen is regelmatig in bedrijf en de molenaar, de heer Jeg Li, verzorgt deskundig, boeiende rondleidingen.

Standaardmolen

Standaardmolen "Tot Voordeel en Genoegen" te Alphen aan de Maas. Op het voorterrein worden bij mooi weer picknicks met echt molenaarsbrood georganiseerd.

"Tot Voordeel en Genoegen" is een gesloten standaardmolen. Het gehele bovengedeelte van de molen draait rond de standaard: een ongeveer 70 cm dikke, houten verticale as. Door het bovengedeelte te draaien, "kruien" in vaktermen,  worden de wieken zo gericht dat ze de wind maximaal benutten.

Geschiedenis

"Tot Voordeel en Genoegen" is in 1798 in opdracht van P. van Dam gebouwd. De molen is dus meer dan 200 jaar oud. De laatste beroepsmolenaar was de heer van Dreumel die tot 1978 voor boeren uit Alphen en omgeving regelmatig graan maalde in de molen.  

In 1964 is de molen geheel gerestaureerd en daarbij ca. 25 meter verplaatst. De molen is nu eigendom van de Gemeente West Maas en Waal en wordt beheerd door de heer Jeg Li die tevens rondleidingen en demonstraties verzorgt. 

Windkracht

Een prachtig gezicht op de Maas vanaf de balustrade van de molen. Een extra reden voor een bezoek aan de molen.

De wieken met een spanwijdte van 24 meter vangen de kracht van de wind. Om zoveel mogelijk wind te vangen moet een molen zo hoog mogelijk staan. In Alphen is dit bereikt door de molen op de dijk te plaatsen.

Milieuvriendelijke techniek

Bij een rondleiding valt op hoe milieubewust onze voorouders de toen bekende materialen toepasten. Bijna alles is van hout uit de streek. Voor smering wordt gebruik gemaakt van varkensreuzel. Het onderste gedeelte van de molen is van bakstenen, het bovenste draaibare gedeelte moest lichter zijn en is daarom van hout. Het gewicht ervan is overigens nog steeds rond de 40.000 kg. Touwen zijn van vlas, een gewas dat vroeger dit doel in de streek verbouwd werd. 
Met houten tandwielen wordt de draaiende beweging van de wieken overgebracht op de molenstenen. Alleen als dit echt nodig was werd, zo spaarzaam mogelijk, het duurdere  ijzer gebruikt. 

Kortom, de molen laat zien hoe onze voorouders, zonder het woord milieu te kennen, toch uiterst milieuvriendelijk bouwden. Een bezoek aan de molen is eigenlijk verplichte kost voor iedereen die bewust en verantwoord met techniek bezig wil zijn.

Ingenieus

Opvallend is ook de vindingrijkheid waarmee de molen gebouwd is. Met de "vang", feitelijk een trommelrem, kan de molen gestopt worden. Vervolgens kan de molenaar de tandwielen tussen de wieken en de maalstoel koppelen of ontkoppelen.

Ook het hijsen van de zakken met graan of meel geschiedt met windkracht. Via een aftak-as wordt het hijswerk aangedreven. in molenaarstermen heet dit "luien".

Uniek

Uniek aan "Tot Voordeel en Genoegen" zijn de drie maalwerken. Elke maalstoel kan apart in- en uitgeschakeld worden.
In Nederland geen tweede molen te vinden waarin drie maalstoelen bewaard gebleven zijn. 

Oude en iets jongere techniek ontmoeten elkaar! De "Eendjes-club" op bezoek. Links op de voorgrond de keuken waarin de molenaarslunch bereid wordt, in het midden het picknickterrein, rechts de veranda waar bij slechter weer naar uitgeweken wordt. Foto gemaakt vanaf de balustrade van de molen. 

Malen

Het malen van het graan gebeurt in de maalstoel. Dit bestaat grofweg uit een vultrechter, de kaar, waarmee het graan tussen de molenstenen gebracht wordt. Via groeven in de stenen wordt bereikt dat het maalsel naar de buitenrand van de stenen beweegt, waar het opgevangen wordt in een trechter, waarmee de meelzakken gevuld worden. Overigens wordt bij een rondleiding wel duidelijk waar het spreekwoord "dat is een molensteen om je nek" vandaan komt. Wie de stenen gezien heeft begrijpt dat het  inderdaad een onmogelijke last is om met zo'n meer dan 1000 kg zware steen rond te sjouwen.

Door het instellen van de druk van de boven- op de ondersteen wordt de grofte van het maalsel ingesteld.

Bij een rondleiding (en voldoende wind) wordt het malen door de molenaar gedemonstreerd.

Onderhoud

Een molen vraagt veel onderhoud. Elke dag dat de molen draait moet er gesmeerd worden. Na het het malen van zes zeven ton graan moeten de molenstenen "gebild" worden. Hierbij worden door de molenaar met een hamer de sleuven in de molenstenen, die door het malen wegslijten, opnieuw uitgediept.

Een zwaar vak

Een rondleiding maakt duidelijk dat molenaar een zwaar vak is. Het kruien van de molen, het bedienen van de vang en  het sjouwen met de zakken  vraagt veel spierkracht. Een molen in vol bedrijf kan ongeveer 200 kg graan per uur malen. Het graan en meel moeten tijdens het malen aan- en afgevoerd worden omdat er in de molen vrijwel geen opslagruimte is. Malen op een winderige dag is voor de molenaar behoorlijk aanpoten.

Het "billen" van de steen vraagt veel tijd. Hier moet per steen toch wel n tot twee dagen uitgetrokken worden. Zoveel mogelijk werden hiervoor de windstille dagen gebruikt waarop toch niet gemalen kon worden.

Vrijwillige molenaars

Een molen is een kostbaar stukje techniek waarmee met zorg en kennis omgegaan moet worden. Het werken is ook niet zonder gevaar. Molens mogen daarom uitsluitend bediend worden door molenaars die hiervoor een driejarige opleiding gevolgd hebben en die het afsluitend examen met goed gevolg afgelegd hebben. In Nederland zijn er momenteel ongeveer vijftienhonderd actieve, vrijwillige molenaars  die aan de zware eisen voldoen, waarvan de heer Li er n is. 

Dagje molen

Een lekker kopje koffie, een leerzame rondleiding door de molen afgesloten met een molenaarslunch met echt molenaarsbrood. Een leuk, origineel idee voor een groepsuitje.

Voor afspraken: tel..nr. 561440.
In het zomerseizoen kunt u, mits er plaats is,  in principe elke dag terecht. Door de grote belangstelling is tijdig reserveren gewenst.

Op bijzondere dagen zijn er rondleidingen en activiteiten voor individuele bezoekers. Meer informatie hierover vindt u op de pagina Evenementen.

Jeg Li

De molenaar van "Tot Voordeel en Genoegen", de heer Jeg Li is een zoon van een Chinese vader en Nederlandse moeder. In 1974 kwam hij met zijn echtgenote naar Alphen waar hij een cafetaria overnam. In de daarop volgende jaren werd dit uitgebouwd tot het huidige cafe-restaurant en cafetaria "De Alph" in het centrum van Alphen.

In 1994 heeft de heer Li zijn zaak verkocht en zich gevestigd in het vroegere molenaarshuis. Sinds oktober 1999 jaar is hij gediplomeerd  vrijwillig molenaar.

En Euro!

Wat verdient een molenaar? En Euro per driehonderd omwentelingen met een maximum van zeshonderd Euro per jaar. Niet iets om rijk van te worden!
De vergoeding is een aanmoediging om de molens regelmatig te laten lopen hetgeen goed is voor de conditie van de mechanieken in de molen.
 

 

 

 

Standaardmolen
"Tot Voordeel en Genoegen"
Molendijk 15
Alphen aan de Maas
Beheerder: Jeg Li
Aspirant molenaar: Peter Koolhout
Molenaar: Nic Veenman
Tel.  0487 - 56 1440
Website: www.maaswaalweb.nl/molen-alphen
E-mail: jeg.li@kpnplanet.nl