De Kerststal in de kerk

Het is misschien wel de oudste traditie in het het land van Maas en Waal: de Kerstal met Kerstmis in de kerk.

Ook dit jaar, het eerste in een-en-twintigste eeuw, laten de kerken niet verstek gaan. Overal hebben groepjes vrijwilligers weer de kunststukjes opgesteld die de gebeurtenissen bij de geboorte van Christus in beeld brengen.

Wamel

In een prachtig heuvellandschap staat een stal met Maria, Jozef en het kindje Jezus. Er omheen de herders met hun kudde en, wat verder weg, de Wijzen uit het Oosten die nog op weg zijn om aan de nieuwe Koning hun hulde te gaan brengen.

Door een een negental vrijwilligers is twee dagen gewerkt om van de Kerststal iets bijzonders te maken. De werkgroep verzorgt al jaren de opstelling, maar alle jaren is het toch weer nieuw. Niek Pompen, een van de vrijwilligers: "Je bent nooit helemaal tevreden. Altijd zie je nog wel iets. Een beeldje verzetten, een boompje iets anders plaatsen. Een nieuw idee uitproberen. Eigenlijk ben je er nooit klaar mee."
Opvallend is verzorging van de kleding. Dit jaar hebben een paar dames de kleding nagekeken en waar nodig weer gerepareerd. De hele kerstgroep ziet er weer als nieuw uit.

Alphen

In Alphen is een grottenwand gebouwd met hierin verschillende taferelen. Natuurlijk de grot met Maria, Jozef en het kindje Jezus, maar ook, met op de achtergrond de rotsen en de grot, een groepje herders die bij een stal de kudde hoeden. In een andere hoek, wat verder weg van de grot, de Drie Koningen, met hun kameel. 
Het opbouwen in Alphen gebeurt door een groepje van drie vrijwilliger die volgens de koster Tonnie Lagarde, een drietal dagen bezig geweest zijn. Zelf neemt Lagarde de week voor Kerstmis altijd vrij om mee te helpen en om de kerk feestelijk te versieren.

Dreumel

Hier een prachtige stal waaraan door drie vrijwilligers twee dagen gewerkt is. Hier valt het royale gebruik van echte planten op, wat de kerststal iets levends geeft. Opvallend is ook de prachtige kleding van Maria. De prachtige blauwe jurk en witte sluier benadrukken haar bijzondere positie. Jozef is wat minder nadrukkelijk aanwezig. Zijn rol is vooral moeder en kind met zorg en veiligheid te omgeven. Het kindje Jezus zal, in lijn met het Kerstverhaal,  in de Nachtmis plechtig in de kribbe gelegd worden.

Boven Leeuwen

Boven Leeuwen heeft en wat grotere stal waarin naast voor Maria, Jozef en het kind ook ruimte is voor de herders en een deel van hun kudde. Ook hier een bijna koninklijke Maria en een bescheiden, ernstige, zich van zijn verantwoording bewuste,  Jozef. 

De Kerststal in Boven Leeuwen wordt door een vast groepje van een zestal personen in twee dagen opgebouwd. Zoals ook in de andere plaatsen zijn het hier ook voornamelijk ouderen.

Beneden Leeuwen

De Kerststal in Beneden Leeuwen is wat opener opgezet. Geen stal of grot, maar Jozef, Maria en het kindje Jezus met os, ezel, herders en schaapjes in het open veld. Het gevoel van openheid wordt nog versterkt door de weidse, door Ed van Heck geschilderde achtergrond die perfect aansluit bij de kerstgroep. De glas en lood ramen werpen een zacht, bijna onaards, licht op het tafereel.   

Tijdsbeeld

Bijna alle kerststallen dateren uit de periode rond 1970. Voor deze tijd waren de kerststallen veel eenvoudiger. Levensgrote gipsen beelden drukten het Kerstverhaal uit. De toen snel moderniserende kerk vond dit niet langer passend. Het kerstverhaal moest realistischer, levensechter, uitgedrukt worden. De beelden werken kleiner en doorgaans gekleed in echte gewaden. Voor landschap en aankleding werd meer ruimte geschapen om een natuurlijker beeld te krijgen.

Waarschijnlijk onbedoeld hebben sommige groepen de uitstraling van de jaren zestiger en zeventig, het tijdperk van de flower power, hippies en Beatles. Kleding en haardracht, hoewel Oosters bedoeld, roepen vaag herinneringen op aan de hippies en happenings uit deze periode. 

Omdat door de ontkerkelijking sinds deze periode het draagvlak veel kleiner is  en er andere prioriteiten zijn dan een dure nieuwe kerstgroep blijven de oude groepen in gebruik. Door zorgvuldig onderhoud is aan de groepen niet te zien dat deze vaak al dertig jaar jaar of  ouder zijn. 

De Kerststallen stralen, door gebruik van natuurlijke materialen zoals riet, wilgentakken en stro, iets Maas en Waals uit. Ze beelden gebeurtenissen uit aan het begin van de jaartelling  in het Midden Oosten, maar, te oordelen naar de sfeer die ze uitstralen, zou het Kerstverhaal evengoed, nog niet zolang geleden,  in de polder tussen Wamel  en  Alphen gebeurd kunnen zijn. Dat maakt ze een deel van het eigen Maas en Waalse cultuurgoed.

 

Grootser

Tot een paar jaren terug werd in verschillende dorpen de Kerststal nog grootser aangepakt. Cor van de Wielen uit Boven Leeuwen: " De oude pastoor van de Broek stimuleerde dat er iets bijzonders van gemaakt werd. Van het begin van de Advent, vier weken voor Kerstmis, was er een Kerststal die wekelijks een ander verhaal uit de bijbel uitbeeldde. De engel die Maria de blijde boodschap brengt, Maria die haar nicht Elisabeth bezoekt en de vlucht voor koning Herodus naar Egypte. De beelden van de kerstgroep en het landschap werden hiervoor in een steeds wissellende rol gebruikt. De Kerststal was ook veel groter. Banken werden tijdelijk uit de kerk verwijderd om hiervoor ruimte te maken.

In Dreumel werd, tot voor een paar jaar, een hele grote kerststal gebouwd die en beeld bood van het bijbelse dorpje Betlehem waar Jesus geboren is. Wim Stenzen: "De beeldjes zijn  er allemaal nog, dus misschien doen we dit nog wel eens."        

Versieringen

In alle plaatsen is de kerk feestelijk versierd. Ook dit is het werk van vrijwilligers. De materialen worden door plaatselijke ondernemers vaak kosteloos beschikbaar gesteld. Naast de kerststallen maakt het een bezoek aan de kerk extra de moeite waard.

Wamel

Beneden Leeuwen

 

Beneden Leeuwen

 

  Dreumel

  

    

Bezichtiging Kerststallen

In alle dorpen zijn de kerken op Eerste en Tweede Kerstdag opgengesteld voor het bezichtigen van de Kerststallen. Iedereen is hier van harte welkom. De Kerststal is een traditie, het bezichtigen er van is dit ook een traditie die meer dan de moeite waard is. 

Maak eens een rondje langs een paar kerken en geniet van dit zo zo universele en tegelijkertijd zo streekeigen, sfeervolle gebeuren.

 

Knikengeltje

Een bijna vast onderdeel van de Kerststal in de kerk is het knikengeltje. Een engeltje waarin een muntje gestopt kan worden dat, middels een mechaniekje, dankbaar knikt voor de bijdrage. Elk kind wil wel een muntje offeren om dit wondertje te zien.

Wamel, Alphen en Beneden Leeuwen hebben nog een knikengeltje. In Dreumel is het engeltje in reparatie, maar hopelijk voor de Kerstmis, weer gereed. In Boven Leeuwen is het engeltje zoek. Daar zal de gulle gever van een vrijwillige bijdrage het dus zonder een vriendelijk knikje moeten doen.

 

Vrijwilligers

De kerk draait op vrijwilligers! Zij staan de schaarse pastoors bij in de liturgie en lezen de gebeden en de bijbel. Dames-, heren- en jeugdkoren verzorgen de gezangen in de diensten en houden hiermee een eeuwenoude traditie levend.

"Stille vrijwilligers"

Maar even belangrijk zijn de "stille vrijwilligers". De mensen die zorgen dat de kerk schoon gemaakt wordt en dat het kerkhof er verzorgd uit ziet. Die zorgen voor de bloemen en de versieringen op de hoogtijdagen en, in de Kerstperiode, ook voor de opstelling van de Kerststal. 

Jaar in, jaar uit doen deze mensen in stilte en belangeloos hun werk. Het is indrukwekkend te zien hoe goed en verzorgd de godshuizen weer klaar staan om de gelovigen  en belangstellenden te ontvangen.

Onderhoud gebouwen

Het onderhoud van de kerk vormt bijna overal een punt van zorg. De kerken zijn veelal oud en erg onderhoudsgevoelig. Bijna overal zijn er wel een paar vrijwilligers die zich inspannen voor het onderhoud, maar het zijn er te weinig om het werk aan te kunnen. Hierdoor kan helaas op teveel plaatsen het vocht de gebouwen aantasten. Dit bedreigt het markantste cultuur bezit van onze dorpen: de kerk die het middelpunt vormt waar het dorp omheen gegroeid is. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid te zorgen dat dit bezit niet verloren gaat.

 

Houtsnijwerk

Maas en Waal is een centrum van de meubelindustrie. Hierdoor zijn  er in de streek nog steeds vakmensen die wonderen met hout kunnen. In alle kerken zijn hiervan knappe staaltjes te vinden. In Beneden Leeuwen vonden we deze lantaarns, ooit gebruikt door misdienaars bij uitvaarten en processies, die nu door een vakman met kunstig houtsnijwerk geschikt gemaakt  zijn voor de sfeervolle verlichting van de kerk.