Een mooie lentedag ...
Even stilstaan bij 4 mei

Een mooie lentedag. Een blauwe lucht, een stalende zon en een temperatuur boven de twintig graden. Nederland geniet van een mooie lentezondag. Mensen trekken er op uit om van de zon te genieten. Terrasjes vol. Wegen druk.

Toch is het niet helemaal een gewone dag want in deze tijd, vier en vijf mei, herdenken we het eind van de laatste oorlog die ons land op eigen grondgebied trof. Niet ergens ver weg, met beelden op CNN, grote krantenkoppen, gewichte commentatoren en en deskundigen, maar verder "business as usual." Ruim vijftig jaren geleden daalden bommen en granaten neer op onze dorpen, waren broers, zusters, ooms, tantes, buren en vrienden de slachtoffers. Soms als helden, soms als slachtoffers van wrede, gewetenloze terreur en vaak omdat ze op het verkeerde moment op een verkeerde plaats waren. Elke dag angst: voor eigen have en goed, voor het leven van jezelf, familie, geliefden en bekenden.

Na meer dan vijftig jaar is er weinig meer te zien van de onherstelbaar lijkende schade die de oorlog aanrichtte. Gaten die geslagen werden door oorlogsgeweld zijn opgevuld door nieuwbouw. Kleinere schade werd hersteld. Het leven hernam weer zijn gang. Mensen die zelf geliefden verloren hervatten hun leven. 
"De tijd heelt alle wonden." Alleen en verstild oorlogsmonument of een graf, houdt de herinnering nog levend. 

Voor de gevallenen op de Grebbeberg en de slachtoffers van naziterreur bouwde de bevolking van Beneden Leeuwen op het RK Kerkhof een indrukwekkend monument. In 2000, bij het honderd jarig bestaan van de parochie werd hierin een gedenkplaat aangebracht met alle namen van de slachtoffers van het oorlogsgeweld. Leeuwenaren verloren hun leven op het slagveld, voor het vuurpeleton, in de concentratiekampen of als gevolg van het oorlogsgeweld in en rond het dorp. In totaal staan er 27 namen op het de gedenkplaat. Veel voor een dorp, met rond de 1500 inwoners en rond de vijfhonderd gezinnen. Een dorp waar iedereen elkaar kende. Een hechte gemeenschap waarin mensen met elkaar meeleefden. Vrijwel iedereen werd zeer dichtbij met het geweld geconfronteerd. Gezins- en familieleden, buurt en klasgenoten, collega's, vrienden en vriendinnen. 

Leeuwen staat hierin niet alleen. Alle dorpen in Maas en Waal maakten van zeer dichtbij mee wat het betekent je vrijheid kwijt te raken, te lijden onder de terreur van een wreed en gewetenloos regiem en het geweld van een oorlog aan lijf en goed te ondervinden. 

De strijd tegen de Duitsers duurde vijf lange dagen. Toen capituleerde Nederland. Niet omdat het leger zich niet dapper verzette, maar omdat door een terreurbombardement op Rotterdam, en dreigementen met meer terreurbombardementen, de regering verder strijden onverantwoord vond.

De drie dagen slagveld waren fataal twee jongens uit het dorp die er hun leven lieten. Te vroeg. Te jong. Een onvoorstelbaar offer voor het vaderland.

Wamel werd zwaar getroffen door de Tweede Wereld Oorlog. Vooral najaar 1944 en winter 44/45, toen het dorp dan weer in een slecht verdedigd niemandsland, dan weer in de frontlijn lag, lieten diepe sporen na.  
De katholieke kerk liep bij de beschietingen door de Duitsers onherstelbare schade op en overal in het dorp werden door bommen en granaten diepe wonden geslagen. Tientallen Wamelnaren verloren in deze tijd als gevolg van het oorlogsgeweld het leven. De gedenkplaat op het monument vermeldt 37 namen van dorpsgenoten die als gevolg van de oorlogshandelingen hun leven verloren. 
Een in en in triest drama dat nooit vergeten mag worden. 

Bijzonder dramatisch voor Wamel was september 1944. De geallieerden waren al in Zuid-Nederland, toen op wraak beluste Duitsers veertien onschuldige mannen oppakten en fusilleerden tegen de stadswal van Tiel. Voor hen kwam de vrijheid te laat. Na de oorlog werd op de executieplaats, vlakbij het veer naar Wamel, een gedenkplaat aangebracht.

De gedenkplaat:
"Op 20 september 1944 werden op deze plaats veertien onschuldige burgers uit het dorp Wamel door de Duitschers vermoord"

Dreumel: Rooijschestraat
"1940 -1945: Voor hen die vielen"
Een sober monument, een reliëf en twee gedenkstenen met de namen van de gevallenen.
Bij zoveel leed zegt een eenvoudige monument meer dan genoeg.
Iedereen weet wie geliefden verloor, welke toekomsten verscheurd werden, wat de bijbehorende verhalen zijn.
Wat kunnen woorden of beelden nog toevoegen? Een verwijzing volstaat.

Een monument op de dijk. Bloemen, een krans, dagjesmensen die even uitrusten en proberen de tekst op de steen te begrijpen.
Kinderen vragen, zoals alleen kinderen kunnen vragen: "Papa, wat is dit?"

Op 26 oktober 1944 lopen vier Engelse soldaten tijdens een verkenning bij fort St. Andries in een hinderlaag en worden neergeschoten.
Jonge mensen, uit een ver land, die hier hun leven lieten voor onze vrijheid.
Leeftijd: 19, 19, 22 en 29 jaar.
Gesneuveld op een koude, gure herfstdag.
Vrijheid kent geen prijs? Voor hen was hij in elk geval hoog.
Geen uitje op een mooie lentedag. Geen kindervragen.
Laten we dit niet vergeten. Nooit.

4 mei 2003