Streekmuseum wint prijs met "reminiscentiekist"

Op 1 oktober werd aan Streekhistorisch museum Tweestromenland door Gelders Gedeputeerde Hans Esmeijer de Kruijswijk Jansen Prijs overhandigd. Hiermee werd het museum in het zonnetje gezet voor het volgen van actuele trends en ontwikkelingen en er vervolgens ook iets mee te doen. 

Toon Hendriks en Maria van Wamel bij de oorkonde, medaille en cheque van de Kruijswijk Jansen Prijs. 

Museum Tweestromenland kreeg de prijs voor de ontwikkeling van de reminiscentiekisten waarmee het museum als het ware naar ouderen gebracht wordt. Een doelgroep waarop het "uitdragen van historisch cultuurgoed" een bijzonder effect blijkt te hebben.

Hulpverlening door ophalen van herinneringen

Volgens de Dikke Van Dale is reminscentie: "Verschijnsel, dat herinneringen oproept aan iets overeenkomstigs uit het verleden." Hiervan uitgaand zou een reminscentiekist een kist zijn met daarin een mobieltje, iPad, eReader en een smartPhone. Maar ik ben bang dat als je hiermee naar een verzorgings - of verpleeghuis gaat, je weinig los zult maken bij de bewoners. Een zekere zin is een reminiscentiekist juist het omgekeerde van de betekenis in de Dikke Van Dale. Het is een kist met daarin bijvoorbeeld een oude bakelieten telefoon, een strijkijzer dat je warm maakt door het kachel te zetten en een grammofoon voor een langspeelplaat . Hoe is deze tegenstrijdigheid te verklaren?

Deze wordt veroorzaakt door het gebruik van het woord voor een therapie voor ouderen die vergeetachtig worden. Een van de definities van het woord reminiscentie uit deze hoek is:  "Reminiscentie is een vorm van hulpverlening waarbij het ophalen van herinneringen centraal staat." Dr. Ernst Bohlmeijer)

Maandverband uit de tijd dat de merken Always, Kotex en libresse nog niet bestonden. Het roept wel veel herinneringen op, uiteenlopend van de eerste menstruatie tot de schrik of vreugde als het maandelijks ongemak langer uitbleef dan gewoonlijk.

Oplichtende ogen en blosjes op de wangen

Dit brengt ons bij de "reminiscentiekist" van het Streekmuseum. Maria van Wamel hierover: "Jaren geleden werden we door onze buren, verpleeghuis Elisabeth, gevraagd om wat historische voorwerpen om via deze voorwerpen beter in contact te komen met ouderen die geestelijk een beetje achteruit aan het gaan zijn. 

We hebben toen wat oude, antieke voorwerpen  bij elkaar gezocht en het bleek te werken. Laat de ouderen een paar Friese doorlopers zien en de herinneringen komen terug. Bijvoorbeeld de "vervloekte" koordjes waarmee je ze onder moest binden, maar die telkens losgingen en die je dan met verkleunde vingers weer opnieuw vast moest zien te krijgen. Maar ook het lekker over het ijs zwieren in de armen van de knapste jongen in het dorp. Dat doet  herinneringen opleven. De ogen lichten op en de wangen krijgen een blosje."

Een houten sleetje en schaatsen uit de reminiscentiekist Winter.
Herinneringen aan de schaatsen waarvan het onderbinden vaak niet goed wilde lukken tot gelukzalig zwieren in de armen van de leukste jongen van het dorp. 

Hoe de reminiscentiekist werd geboren

Na dit eerste probeerseltje kwamen er meer meer verzoeken om historische voorwerpen. Niet alleen van verzorgings - en verpleeghuizen, maar ook van dagopvang voor ouderen en dergelijke. Dit bracht het streekmuseum op het idee om een en ander meer structuur te geven. Het was de geboorte van de reminiscentiekist. Men zocht voorwerpen van verschillende thema's bij elkaar zoals bijvoorbeeld persoonlijke verzorging en mode voor vrouwen, wintertijd, oogsttijd en dergelijke. Voorwerpen uit een bepaald thema lokken gemakkelijk reacties uit en leiden ook tot een breder gesprek. Van de Friese doorlopers tot de moffen op de fiets waarmee je de handen warm hield, van de touwtjes aan de schaatsen tot de veters in het korset. Het doet heel veel herleven. Men is weer de man of vrouw die midden in het leven staat, die weet om te gaan met vreugde en verdriet en met hoop en verwachting.

Terugwinnen zelfvertrouwen en bewustzijn

Toon Hendriks, een vrijwilliger van het museum die samen met vrijwilliger Maria vanWamel aan de wieg van de reminiscentiekist stond zegt hierover: " Van de activiteitenbegeleiders die in de verpleeg- en verzorgingshuizen die met de reminiscentiekisten werken horen we dat het doorwerkt tot lang na een gesprek over de voorwerpen van vroeger. Ze zien een dat het zelfvertrouwen toeneemt en dat men weer bewuster deelneemt aan het leven. Daar zit de grote winst."

Persoonlijke verzorging en hygiëne in de tijd dat slaapkamers nog geen wastafel hadden en onverwarmd waren. Hoe deed je dat? Hoe was het? Oudere mensen, die soms moeite hebben om zich te herinneren wat ze gisteren gedaan hebben, kunnen nog in detail meepraten over vroeger.

Als je niet meer kunt komen, komt het museum naar je toe

Het museum is terecht  erg blij met de prestigieuze Kruijswijk Jansen Prijs. Niet alleen vanwege het bedrag van Euro !000,--, de oorkonde en penning. Men is vooral blij om de erkenning voor het resultaat dat bereikt is door een goede samenwerking met de  verzorgings- en verpleeghuizen, de dagopvang voor ouderen en andere plaatsen waar de doelgroep te vinden is. Arnold de Kock, directeur van streekhistorisch museum Tweestromenland: "Geschiedenis mag nooit een dood ding zijn. Het moet iets betekenen voor de mensen die bij ons komen. Kun je niet meer komen, dan komt het museum naar je toe.  In de reminiscentiekist." 
Een prachtige innovatie.

MaasWaalWeb, 21 oktober 2010