Tweestromenland in Beeld en Geluid
Film hoogwaterevacuatie Maas en Waal 1995 in D'n Bogerd

Dinsdag 9 februari, aanvang 20.00 uur is in cultureel centrum D'n Bogerd, Van Heemstraweg 53, Druten een avondvullende voorstelling van een documentaire over de evacuatie van Maas en Waal door een dreigende overstroming door een  zeer hoge waterstand van de  Waal. Heel Maas en Waal inclusief alle levende have moest binnen enkel dagen vertrekken. 

De dijk bij Dreumel wordt verstevigd met zandzakken. Deze moeten voorkomen dat de dijk door de golfslag nog verder aangetast wordt.

Cineast Jos Kruisbergen en zijn team van Tweestromenland in Beeld en Geluid maakten hiervan een avondvullende film. Omdat D'n bogerd de zaal gratis beschikbaar stelden en Tweestromenland in Beeld en Geluid met vrijwilligers werken is toegang gratis.  Wel moet van tevoren worden gereserveerd, omdat het aantal zitplaatsen beperkt is.

De film van Jos Kruisbergen heeft destijds grote indruk gemaakt. In de hele regio werden uitverkochte voorstellingen gehouden. De filmer zelf verwacht ook nu een fikse toeloop. "Vergeet niet dat de kinderen van toen inmiddels volwassen zijn", zegt hij. "Ze hebben er zoveel verhalen over gehoord. En zullen de originele beelden nu wel eens willen zien."

Film gaat de hele wereld over

De film geeft een prachtig beeld van de gang van zaken in de eerste dagen van 1995. Het water in de rivieren steeg toen zo snel, dat de overheid besloot het rivierenland te ontruimen. Tienduizenden mensen moesten het Land van Maas en Waal uit; ook de Ooijpolder en de Bommelerwaard werden geëvacueerd. Niemand mocht achterblijven. Zelfs de pers werd het gebied uitgebonjourd. Behalve dan Jos Kruisbergen. Hij en zijn team bleven achter: ze legden in soms macabere beelden vast hoe spookachtig een compleet door mens en dier verlaten gebied eruit ziet.

Links boomgaarden in Wamel, rechts van de dijk de uitwaarden van het het winterbed van de de Waal. De grote plassen links zijn het gevolg van kwelwater dat via poreuze lagen onder de dijk binnendijks komt.

Dreiging groeit

Het begint allemaal op donderdag 26 januari. Terwijl het water over de zomerdijk bruist en via de uiterwaarden snel oprukt richting dijk, worden de eerste zandzakken gevuld. In Dreumel worden massaal zwemvesten aangeschaft. De Wildbeheereenheid redt hazen uit een verzuipende polder. Het Waalpontje Hendrikus begint aan z'n voorlopig laatste overtocht.
"Als het zo doorgaat, gaat héél Maas en Waal eraan", klinkt het hier en daar paniekerig. En als ook nog de wind opsteekt, worden de eerste voorbereidingen voor een eventuele evacuatie getroffen.

De evacuatie

De angst wordt de dagen daarna alleen maar groter. Gemeenten en brandweerkorpsen worden overspoeld met telefoontjes: "Als de dijk overstroomt, hoe diep komt mijn huis dan onder water te staan?" Verhuiswagens voeren complete inventarissen af; veel mensen sjouwen hun boeltje de zolder op.

Op zondag 29 januari voeren de eerste boeren hun jongvee en schapen af. Garagebedrijven stallen hun handelsvoorraad auto's op veiliger plekjes. Bedrijven worden ontmanteld, winkels uitgeruimd. Kwelwater zet grote binnendijkse gebiedsdelen blank. De West Maas en Waalse burgemeester Toon Maas adviseert zijn burgers: "Ga naar bed en probeer goed te slapen…" Desondanks vluchten de eerste mensen bepakt en bezakt het gebied uit. Stoere mannen hebben de tranen in de ogen staan: wordt een heel leven van hard werken teniet gedaan?

Een huis in de uiterwaarden is omringd door water. Dit is overigens een situatie die vaak voorkomt als er zoveel water afgevoerd moet worden dat de rivier ook het winterbed nodig heeft. Op de achtergrond Tiel. 

Het gemeentehuis wordt leeggehaald. Het Wamelse zorgcentrum Henricus ontruimd; de bejaarde bewoners vertrekken met de bus naar Nijmegen. Wat ze daar te wachten staat? Directeur Nol van Dijk: "Ik heb er echt geen idee van…"
Op dinsdagmorgen 31 januari komt de 'officiële' evacuatie op gang. Een lang konvooi van bussen, ambulances, brandweer-, leger-, ME- en politievoertuigen trekt door de dorpen om mensen op te pikken. Particuliere auto's sluiten aan. De wegen in de regio raken verstopt. Maas en Waal wordt uitgesmeerd over heel Nederland. Een verlaten, bijna desolate regio blijft achter.

Terug: de vlag gaat uit

Pas op zaterdag 4 februari zullen ze terugkeren, al die duizenden mensen, de veewagens vol koeien en andere dieren. De vlag gaat uit; bij het bejaardencentrum worden de bewoners feestelijk ingehaald: met een rode roos. En een gebakje. Overal heerst vreugde. "Die evacuatie was een prachtige levenservaring, maar we hopen zoiets nooit meer mee te hoeven maken…"

Een warm welkom voor de bewoners van Boldershof  Druten als ze na de evacuatie terugkeren op hun oude stekje. Oost West - Thuis Best.

Kritiek

De kritiek komt los. Kritiek op de overheid. Over de belabberde voorlichting. Over de slechte conditie van de dijken die het maar net hebben gehouden. En vooral over de beperkte vergoedingen die de slachtoffers in het vooruitzicht zijn gesteld. De boeren en het bedrijfsleven zijn soms tonnen kwijtgeraakt aan inkomstenderving en evacuatiekosten. Wie betaalt dat? Boze boeren trekken de weken erna richting Provinciehuis om actie te voeren. Ze protesteren in Nijmegen en bezetten het kantoor van het Polderdistrict. Ze houden prikacties op de Prins Willem-Alexanderbrug. Daarnaast wordt de roep om steviger dijken steeds luider.

Meer: Tweestromenland In Beeld en Geluid

MaasWaalWeb, 29 januari 2010