| Na 17 jaar hard werken is het zover:
Stoomgemaal "De Tuut" draait weer. De opening van het gemaal
werd verricht door de Commissaris van de Koningin in Gelderland, de heer
Jan Kaminga. Met het openen van de hoofdstoomafsluiter bracht hij de
prachtig gerestaureerde stoommachine weer in beweging. Maas en Waal is een uniek monument rijker.
Hindernissen en frustraties
 In zijn toespraak herinnerde de heer Jan Reijnen, voorzitter van de
de Stichting Baet en Borg, die de restauratie voorhaar rekening nam aan
de hindernissen en frustraties in het traject. Toezeggingen die niet
waargemaakt werden, de tegenvallende conditie van het gebouw en het
doorlopende gevecht om het dat nodig was om de restauratie tot en goed
einde te brengen. Maar dankzij de vasthoudendheid van het bestuur
lukte het uiteindelijk toch om sponsors te vinden, medewerking los te
krijgen en de groep vrijwilligers bijeen te houden.
Steun nodig
Reijnen keek ook vooruit. De restauratie moet nog verder afgerond
worden en gebouw en machines vergen veel onderhoud. Baet en Borg blijft
behoefte houden aan sponsors, maar wil hier wel wat tegenover stellen.
Vaste sponsors kunnen en halve dag de beschikking krijgen over "De
Tuut" voor bv. het ontvangen van relaties of een uitje van het
personeel. Naast sponsors zal, om de begroting sluitend te krijgen,
steun van de overheid, provincie, gemeente en polderdistrict belangrijk
blijven.
Versterking toeristische sector
| Zoals alle sprekers roemde de heer
Kaminga, Commissaris der koningin
in Gelderland de inzet van de vrijwilligers en feliciteerde hij hen met
het behaalde resultaat. De heer Kaminga belichtte ook het belang van een
attractie als het gerestaureerde gemaal voor de zich sterk ontwikkelende
toeristische sector in het gebied. |
 |
Strijd tegen het water
 |
Burgemeester Th. Steenkamp van West Maas en Waal benadrukte het
waterstaatkundig aspect van dit monument.Het is belangrijk dat van de
acht stoomgemalen die West Maas en Waal ooit gehad heeft er nu in elk
geval één in de oude staat hersteld is. Een tastbare herinnering aan
een belangrijke fase in strijd tegen het water en bovendien een monument
met een grote educatieve waarde. Dat de strijd tegen het water nog volop
leeft ziet de burgemeester overigens ook in de zorg van de inwoners van
zijn gemeente om de voorgenomen grootschalige binnendijkse ontzanding. |
Band met Polderdistrict Groot Maas en Waal
Soms bereik je iets door juist niets te doen. In de
zeventiger jaren wilde de voormalige Gemeente Appeltern af van het
vervallen gemaal en er was al een sloper gevonden die de klus wel wilde
klaren. Het Polderdistrict aarzelde echter nog en wilde eerst een
lopende ruilverkaveling afronden. Hoogheemraad M. Gremmem herinnerde er in
zijn toespraak aan dat zonder deze aarzeling was het gemaal
gesloopt zou zijn en er nooit meer sprake geweest zou zijn van een
heropening.
| Baet en Borg aarzelde niet en bracht en bod uit om het gemaal. Later
heeft het Polderdistrict de koopsom teruggestort als bijdrage aan de
herbouw van de schoorsteen. Een cruciale bijdrage want zonderschoorsteen
geen vuur onder de ketels en dus geen stoom, en zonder stoom had
restauratie van de machines geen zin. |
 |
De heer Gremmen toonde veel waardering voor het vele goede
werk van de stichting Baet en Borg en de Werkgroep Restauratie
Stoomgemaal van de stichting en verklaarde zich bewust te zijn van de
speciale band van het Polderdistrict met het gemaal.
Vrijwilligers
 Secretaris P. Verberne van Baet en Borg besteedde aandacht aan de
vrijwilligers van het eerste uur. Hij noemde Jaap Garsijn, een
scheepswerktuigbouwkundige met ervaring in "stoom" en een
onuitputtelijke bron van kennis en Toon Hoogveld, die naast zijn
bijdrage aan de revisiewerkzaamheden, het gehavende oude
tekeningenpakket redde door het met de hand, "lijntje voor
lijntje", over te tekenen. Daarnaast maakte hij prachtige
computersimulaties die de werking van het gemaal voor leken
glashelder maken. Zij zijn representatief voor de vele
niet-genoemde vrijwilligers die elk op hun eigen wijze en met hun eigen
specialisme een ongelooflijke hoeveelheid werk verzet hebben om het
gemaal te redden. De ketels, de machines, het gebouw, de schoorsteen, de
bezoekersruimte en het gevecht om vergunningen, steun en geld: er zijn
belangeloos tientallen manjaren in gestoken door de vrijwilligers.
Beloning voor slecht onderhoud
| De heer P. Nijhof van de Rijksdienst voor de
Monumentenzorg besteedde aandacht aan het curieuze onderscheid dat de overheid tussen
restauratie en onderhoud maakt. Restauratie is subsidiabel, onderhoud
daarentegen niet. Hierdoor lijkt het alsof er een beloning op slecht
onderhoud staat. Gelukkig ziet het er naar uit dat het beleid op dit
punt gaat veranderen. |
 |
Als een naaimachientje
Op het openen van de hoofdafsluiter door de Commissaris van de
Koningin Kaminga zette de machine zich keurig in beweging. Niet met veel
gekraak, gesis en gepiep zoals in films en TV-series, maar juist heel
soepel en galant als een Sneeuwwitje dat na een slaap van 33 jaar wakker
gekust wordt.
Jaap Garsijn en zijn werkgroep kunnen trots zijn op het resultaat dat
getuigt van vakmanschap, toewijding en liefde voor het vak.
Baet en Borg kan tevreden zijn. Het jarenlange vechten en
het toch maar weer doorgaan of opnieuw beginnen als tegenzat is niet voor niets geweest.
|
|
|
Oude
gemalen in West Maas en Waal
Elk jaar heft Maas en waal wel een paar keer last van het
kwelwater: het water dat bij en hoge waterstand in de rivieren,
onder de dijken door de in de polder komt. Zonder maatregelen
leidt dit water er toe dat de lager gelegen delen van de polder
onder water komen. voordat er gemalen waren stond de polder tussen
de Maas- en waalkant dorpen vaak tot het begin van de zomer blank.
Het vee kan hierdoor pas laat in de wei en de hooiopbrengst was
slecht. De polder was hierdoor ook ongeschikt voor landbouw en
fruitteelt.
Aanvankelijk is gepoogd om de polders met windmolens droog te
houden, maar dit lukte maar heel beperkt. toen de stoommachines
kwamen bood dit een betere oplossing en alle dorpspolders
investeerden in de nieuwe technologie. Dit resulteerde
uiteindelijk in acht stoomgemalen in het huidige West Maas en
Waal.
Tijdens de ruilverkavelingen zijn deze stoomgemalen vervangen
door moderne gemalen: een elektrisch gemaal in Alphen
(Moordhuizen) en een dieselgemaal, broederlijk naast het
stoomgemaal, op de Tuut in Appeltern. de oude stoomgemalen
zijn soms gesloopt en soms voor een andere bestemming geschikt
gemaakt. De ketels, stoommachines en pompen zijn allemaal
verdwenen. De Tuut is het enige nog functionerende overblijfsel
uit deze bijzondere fase van de strijd tegen het water in Maas en
Waal. Het geeft aan dit resultaat een bijzondere dimensie aan het
bereikte resultaat. |
|
De
volgende stappen
De heropening markeert het bereiken van een belangrijke
mijlpaal, maar nog niet het eindpunt van de restauratie van de
Tuut. Van de drie ketels is er nu een, de kleinste,
operationeel en van de twee stoommachines werkt er één. De
volgende mijlpaal is het reviseren van de tweede stoommachine.
De beide grotere ketels zijn in een zo slechte conditie dat ze
waarschijnlijk vervangen moeten worden. Dit is een erg omvangrijke
en kostbare klus waarvan niet duidelijk is hoe de hiervoor
benodigde fondsen verworven kunnen worden.
Voorlopig staat het reviseren van de tweede machine en het
instandhouden van hetgeen nu bereikt is het hoogst op de agenda. |
| Educatief
belang
Verschillende sprekers noemden het educatieve belang van het
het monument. Een werkend gemaal, met stoomketels, stoommachines
en pompen is uniek voor de streek. De techniek, is in
tegenstelling tot veel hedendaagse techniek, redijk toegankelijk.
Met en beetje inspanning kun je zien wat er gebeurt en begrijpen
hoe het werkt. Hierdoor is het en ideale omgeving om jongeren eens
op een andere manier kennis te laten maken met techniek. De
Stichting Baet en Borg werkt hier graag aan mee en beschikt over
voldoende vrijwilligers die met enthousiasme en kennis van zaken
hieraan mee willen werken. |
|