Leeuwenaar Jan Hol bouwt in Venezuela kweekvijver voor nieuwe bedrijfjes

Meer doen als arbeider tussen de arbeiders

Na een voltooide priesteropleiding besloot Jan zich niet tot priester te laten wijden. Hij vond dat hij meer voor de mensen zou kunnen doen als arbeider tussen de arbeiders. Dus volgde hij aan de LTS, de voorganger van het VMBO, een spoedopleiding tot metaalbewerker en werkte enige jaren in Rotterdam om praktijkervaring op te doen als lasser en vormingswerker tussen de arbeiders.

Gevaarlijk bestaan in Zuid-Amerika

Hierna vertrok Jan naar Zuid-Amerika om, met een aantal gelijkgezinden tussen de arme, rechteloze arbeiders onder slechte en gevaarlijk omstandigheden te werken. Overdag om zelf de kost te verdienen, 's-avonds als vormingswerker, om de arbeiders te leren hoe hun positie te verbeteren. Een in meerdere opzichten gevaarlijk bestaan. 

Het werk in de fabrieken, mijnen en op scheepswerven was gevaarlijk. ARBO kende men er niet en het leven van een arbeider was niet veel waard. Het vormingswerk was gevaarlijk omdat de bedrijfseigenaren liever geen mondige arbeiders zagen en, vaak in samenwerking met dictatoriale of corrupte regimes, naar mogelijkheden zochten om de vormingswerkers het land uit te werken of achter de tralies te krijgen. Onder deze omstandigheden werkten Jan  en zijn collega's o.a. in Chile en Peru. 

Toen het te gevaarlijk werd, en het werk praktisch onmogelijk, is men uitgeweken naar Venezuela. Hier waren de omstandigheden ook verre van ideaal, maar waren  voor continuïteit en  veiligheid toch beter.

De vormingsschool

In 1983 was hij bij de oprichting van de Vormingsschool voor werkenden en sinds 1992 is hij de coördinator van deze stichting zonder winstoogmerk. Ook hier overdag werken in de fabriek om de kost te verdienen en 's-avonds werken in de vormingsschool voor de arbeiders. Hard werken voor bescheiden resultaten want de arbeidsverhoudingen in Venezuela lijken nog erg op die in het Nederland van honderd jaar geleden. Machtige fabrikanten waarvoor de arbeiders productiemiddelen zijn die door de hoge werkeloosheid gemakkelijk te vervangen zijn, slechte en onveilige arbeidsomstandigheden en weinig wettelijke bescherming. Als er al wetten zijn, dan worden deze slecht nageleefd en zijn ze ook moeilijk af te dwingen.

De vormingsschool EFO waarvan Jan coördinator is

Tweede kans voor ex-boefjes

Op zoek naar praktische oplossingen viel het op dat veel jongeren tussen de wal en het schip raakten. Venezuela is rijker dan veel Zuid-Amerikaanse landen omdat het land over veel olie, aardgas, aluminium en andere grondstoffen beschikt. Hierdoor is er geld voor scholen. Maar de staatsscholen zijn groot en onpersoonlijk. Jongeren hebben veel problemen thuis en binnen het familiecollectief.

Zo lag het gebouw erbij. Grote plassen door het water dat bij tropische stortbuien lans de maken naar binnen stroomde.

Velen zoeken wat bij te verdienen en verlaten de school. Leerkrachten verdienen weinig en hebben vaak een tweede baan om het hoofd boven water te houden.  De gevolgen: veel uitvallers en sommige jongeren raken betrokken bij jeugdbenden met een grote kans af te glijden naar een crimineel bestaan.

Om deze jongeren op te vangen richtte Jan een vakschool op. Een school waar ze alsnog, heel praktijkgericht, een vak kunnen leren. Jongens als metaalbewerker of elektricien en de meisjes als kapster of in het bereiden van snacks en hapjes die op de markt of een straatkraampje verkocht kunnen worden .De laatste tijd is er veelvraag naar computeronderwijs.  Vakken  en vaardigheden waar behoefte aan is en die de kansen op de arbeidsmarkt verbeteren. Aanvankelijk had de school geen eigen gebouw. Klassen werden ingericht in het buurtcentrum, maar moesten 's-avonds weer leeg zijn. Een verre van ideale situatie.

De werkplaats van de opleiding voor de metaalbewerkers. Het ziet er professioneel uit met keurige werkbanken, maar alles is van gebruikt materiaal dat door de studenten zelf opgeknapt is. 

Vindingrijk, praktisch en vooral: volhouden

Ze haalden afval op, sorteerden hieruit wat nog bruikbaar was, en lieten de rest op terrein van de school achter dat hierdoor, langzaam maar zeker, in een vuilnisbelt veranderde.

Maar Jan zag mogelijkheden, dus zocht hij de eigenaar op, de bisschop van Maracay, en vroeg hem het gebouw. Het begin van een lange weg van geen of onbruikbare antwoorden of onredelijke eisen. Maar Jan hield vol en kon uiteindelijk het gebouw 50 jaar in bruikleen krijgen. Jan: "Jarenlang geen steek vooruitgang en toen plotseling een beslissing waardoor we aan de gang konden. Dit is Venezuela."

Zo trof Jan het gebouw aan nadat hij het 50 jaar in bruikleen gekregen had.

Dit is Venezuela

Om het gebouw droog te krijgen was het nodig om te voorkomen dat water van het dak langs de muren via de open ramen naar binnen stroomt. De klus was daarom het metselen van een rand rond het dak. In deze rand zijn voor de waterafvoer pijpen aangebracht die voorkomen dat het water langs de muren stroomt.

Het gebouw was de eerste stap op een lange moeilijke weg. Om een idee te geven van de problemen. Voor een vakschool heb je elektriciteit nodig. Dus ga je naar de elektriciteits- maatschappij, waar men je vertelt dat een aansluiting alleen mogelijk is als je de eigenaar van de grond bent. Maar dat was Jan niet. Dus geen stroom. Maar via, via en met  wat buigen aan de regeltjes lukt het toch.

Riolering en soortgelijk probleem. Dat los je op door gemeentewerkers in een weekendje de kans te geven een paar centen bij te verdienen. Dan wordt de halve straat opengegraven en ligt er 's-maandags een rioolaansluiting.

Als je de mensen de kans geeft om en paar centen bij te verdienen kan er plotseling veel. De weg wordt afgezet en opgebroken, er worden sleuven gegraven  en 's-maandags heb je rioolaansluiting.  

De "illegale" bewoners zijn een ander probleem.  Die kun je op straat gooien, maar dan maak je vijanden die je het leven erg zuur kunnen maken. Maar als je een bouwplaats en een school met bruikbare machines hebt kun je niet zonder bewakers, dus wordt ze een baantje als hulpbewaker aangeboden. Het werkt! Opgelost!

Kan meteen begonnen worden om de tuin, inmiddels goed voor tientallen vrachtwagens vuil, op te ruimen.

Met bulldozers en vrachtauto's is de tuin opgeruimd. Dat maakt al een veel betere indruk. De trap naar het dak ligt nog buiten. Hier is later een mooi trappenhuis omgebouwd. 

Dat is Jan

Als je Jan dit hoort vertellen krijg je de indruk dat het allemaal niets voorstelt. Hans van Zwam die al een paar jaar de wintermaanden bij Jan in Maracay doorbrengt schept een ander, realistischer beeld. Hans hierover:

Modelschool

Inmiddels is de school afgebouwd en in vol bedrijf met volwaardige opleidingen voor jongens en meisjes. Toen de school geopend werd waren er radio en TV-ploegen voor opnamen omdat de school er beter uitzag dan de met veel geld gesubsidieerde staatsscholen. Maar het had, vergelijkenderwijze, niet veel gekost.

Voor de grotere klussen worden vakmannetjes ingehuurd. Hier worden, nadat de leidingen voor riolering aangebracht zijn de vloeren afgewerkt.

Want Jan werkt niet met dure aannemers, maar met ingehuurde vakmannetjes uit de buurt voor de grotere klussen zoals aanleggen van modern sanitair en het storten van betonvloeren. Hij werkte veel met tweedehandse materialen en afdankertjes. Jan hierover: "een Nederlandse zakenman die Venezuela verliet belde me of ik nog belangstelling had voor zijn keuken. Wij er met een paar mannetjes naar toe. Een prachtige keuken zoals je die hier in Venezuela alleen bij heel rijke mensen aantreft." Een andere zakenman schonk de hele kantooruitrusting toen hij voorgoed naar Nederland ging.

De keuken voor de kookcursussen van de vakschool. Een keuken zoals je die in Venezuela alleen bij heel rijke mensen aantreft.

De keuken staat nu in de kookklas. Opgebouwd en aangepast door de leerlingen van de metaal- en elektravakopleidingen. Een juweeltje waarvan ik me voor kan stellen waarom de radio en TV-ploegen er op afkwamen. Maar dat geldt op alle plaatsen. Praktische, netjes afgewerkte lesbanken en werktafels, degelijke getraliede ramen en mooi siersmeedwerk in de entree. Allemaal gemaakt door leerlingen van de vakschool.

 Afwerking van de fraaie entree en het trappenhuis.

Maar er is meer. Gereedschap voor zijn school krijgt Jan  van de stichting "Gered Gereedschap." Gebruikt gereedschap van Nederlandse bedrijven en particulieren dat door de vrijwilligers van de stichting "als nieuw" opgeknapt wordt. De Technische Universiteit Eindhoven bewaart de afgeschreven laptops voor Jan en voor bureaucomputers, waarvan de verschepingskosten uit Nederland te hoog zijn, heeft Jan zijn adresjes in Venezuela. Hier gaat geen cent verloren en komt elk dubbeltje op de juiste plaats terecht.

Kweekvijver

Jan is inmiddels 63 jaar en je zou verwachten dat een project als een vakschool in een tropisch ontwikkelingsland dan al meer dan voldoende werklast is. Maar niet voor Jan. 

De vakschool levert, zoals dit werkstuk laat zien, vaklui af. Maar een vakman is nog geen ondernemer. 
De kweekvijver gaat proberen om dit probleem op te lossen. 

Zijn vakschool leverde goede vaklui af, maar dat bleek in Venezuela niet voldoende. Veel afstudeerders hebben geen kruiwagens die ze aan een plaatsje in een bedrijf kunnen helpen. Dus moeten ze zelf op stap om klusjes te zoeken, goed werk af te leveren en een klantenkring op te bouwen. 
Jan hierover: "Als ze hun eerste klusje binnenhalen moeten wij het geld voor materialen voorschieten. Maar als ze dan de klus afgeleverd hebben, vergeten ze geld opzij te leggen voor materiaal voor de volgende klus. Ze voelen zich dan zo rijk dat ze zelfs vergeten een volgende klus binnen te halen. Dat werkt niet." 

De elektrotechnische werkplaats van de vakschool.

Hiermee was het idee van de kweekvijver geboren. Houdt ze een tijdje in de gaten. Leer ze hoe een klus te begroten, de kosten in de gaten te houden en wat opzij te leggen om te investeren in het bedrijf. Kortom, een kweekvijver voor nieuwe bedrijfjes en ondernemers.

Een dak voor d'n Hol

Weer een opleiding en weer geen gebouw. Maar Jan is vindingrijk. Het gebouw waarin de vakschool gevestigd is, heeft een stevig plat dak en als hij hierop nu een lichtgewicht constructie met golfplaten bouwt heeft hij de ruimte voor zijn kweekvijver van bedrijfjes en productie.

Betonijzer op het dak van de vakschool geeft aan dat hier nog iets gebouwd gaat worden. Nu het geld er is kan de "no-nonsense kweekvijver voor ondernemers" afgemaakt worden.   

Zijn vrienden Hans van Zwam, Cor en Tanja van Hulst en Ger de Weert hielpen Jan het geld bijeen te brengen. Zij interesseerden de Ondernemersverenigingen uit West Maas en Waal en in een bliksemactie werd meer dan Euro 10.000,-- bijeengebracht. Voldoende om de Nationale Commissie voor Duurzame Ontwikkelingshulp zover te krijgen dat ze de rest van de kosten subsidieerde. 

No-nonsense

De kweekvijver werkt op een no-nonsense manier. Binnen en jaar moeten de bedrijfjes in de vijver leren om het hoofd boven water te houden, want daarna moet er weer ruimte zijn voor de volgende lichting. Zo doe je dat in Venezuela. Zo doet Jan dat. Creatief, praktisch, vasthoudend, resultaatgericht en ogenschijnlijk zonder moeite.

Woning en bedrijfsinbraken vormen een groot probleem in Maracay. Daarom worden ramen in woningen en bedrijven voorzien van traliewerk om de inbrekers buiten te houden. Deze traliewerken, hier in de werkplaats van de school, bieden aan de jonge vaklui kansen op werk of om een bedrijfje op te bouwen. 

Jan en stoppen

Nog even Hans van Zwam: " Als Jan er niet is loopt er niets meer. Al hij er wel is valt hij niet op, maar alles loopt. Hoe hij het doet snap ik niet, maar hij doet het. Nu zegt hij dat hij wil stoppen. Veertig tropenjaren is genoeg. Maar ik snap niet hoe hij dát gaat doen. Jan en stoppen. Ik kan het me niet voorstellen."

Jan op zijn laconieke wijze: "Ik heb nu iemand voor het papierwerk, want daar houd ik niet zo van en voor de rest zien we wel. Ik moet eigenlijk hoognodig eens iets meer aan mijn eigen huisje doen, want dat is er in 15 jaar in Venezuela nog nooit van gekomen."

Venezolaan onder de Venezolanen

Jan komt straks niet terug naar Nederland. Venezuela is zijn tweede vaderland geworden.  Jan: "Nederland is overgeorganiseerd. Van elk wissewasje wordt een probleem gemaakt. Dat trekt me niet. Bovendien kan ik niet meer wennen aan de kou. Maracay is op een koele dag is minstens 25 graden en meestal is het er boven de dertig." Theo van Oijen, in Leeuwen bekend van "Theo's treintje", heeft eens gezegd toen iemand hem vroeg hoe het in Leeuwen verder moest als hij met zijn treintje stopte: " Geen probleem als Leeuwen niet zonder mijn treintje kan, want ik kan niet zonder Leeuwen."

Berdien bedankt Jan voor zijn presentatie over vakschool CECAL in Maracay

In Theo's woorden geldt voor Jan Hol op de vraag wat de vakschool  zonder Jan Hol moet: "Geen probleem als de vakschool niet zonder Jan Hol kan, want Jan Hol kan niet zonder zijn vakschool, Maracay en Venezuela." De arbeider onder de arbeiders is geëvolueerd tot een werker onder de werkers en een Venezolaan onder de Venezolanen.

Fotoalbum presentatie Jan Hol 

 MaasWaalWeb, 6 november 2007