Wethouder Van Swam bij de Dag van de Leerplicht

Dit is de tijd van de dagen. We hebben de Dag van de Compost, de Open Dag van de Zorg en de Dag van de Complimenten. Allemaal sympathieke onderwerpen die om aandacht smeken en die op deze manier hopen te krijgen. Maar wat moet je nu met een Dag van de Leerplicht? Ongetwijfeld ontzaglijk belangrijk, maar om daar ook nog een dag aan te wijden? Gaat dat niet een beetje erg ver? Toch was 18 maart de Dag van de Leerplicht en die kun je niet zomaar voorbij laten gaan.

Wethouder Van Swam boeit klas. "Naar school! Dat doe je niet voor je ouders, de leraar of je vrienden. Dat doe je voor jezelf."

Op het ROC Rivor in Tiel wil men dat in elk geval niet. Uit de wijde omtrek zijn deskundigen opgetrommeld om deze dag extra luister bij te zetten. De leerlingen van het ROC blijven er voorlopig nog even koud onder. Gehaast lopen ze door de gangen op weg naar de volgende les. Deze jongeren houden zich, althans vandaag, braaf aan de leerplicht.

Ik voel me als Alice in wonderland. Het is al lang geleden dat ik de schooldeur achter me dichtgetrokken heb en in die tijd was er vast nog geen Dag van de Leerplicht. Wel hadden we een zeer strenge conciërge die dagelijks de klassen afliep en de namen opdreunde uit zijn presentieboek. "Bouwman" dreunde het door de klas en de aangesprokene antwoordde met "Present", Zo ging het, keurig op alfabetische volgorde en op een toon die geen tegenspraak duldde verder: "Brands", "Christiaans", "Dekkers, A", Dekkers, P" en telkens bedeesd of zelfbewust, maar nooit brutaal, het "Present" van de aanwezige. En als het stil bleef dan volgde het onvermijdelijke kruisje in het boek.

Ziek kon nog net, maar verder kende ik geen redenen waarom je afwezig kon zijn. Als je na een paar dagen ziekte weer terugkwam moest je een keurig ondertekend briefje hebben van je vader of moeder en het eerste wat je moest doen was hiermee naar de conciërge gaan. Het briefje werd streng bekeken, de conciërge keek je eens streng in de ogen en stelde soms nog een paar vragen en dan volgde een aantekening in het boek. Met afwezigheid viel niet te spotten.

Wethouder Van Swam op de Dag van de Leerplicht
voor een klas van ROC Rivor in Tiel

Nu gaat het allemaal wat anders. Het presentieboek wordt, per klas, bijgehouden door de leraar. Deze moet dit doorgeven aan de verzuimmeldpunt. In dit meldpunt een paar dames die het in strengheid nog niet in schaduw van onze oude conciërge kunnen staan en die klagen dat ze geen goede computerprogramma's hebben om het verzuim goed te bewaken. Op onze oude school was nergens een computer te vinden, maar tijden veranderen. De dames doen hun best om het verzuim de baas te blijven en zien ondanks gebrek aan de benodigde informatietechnologie toch kans om de spijbelaars die er een "potje van maken" achter de vodden te zitten. In eerste instantie door de ouders duidelijk te maken dat het niet goed gaat met zoon of dochterlief of als dit niet helpt om een deskundige achter ze aan te sturen.

Geboeid luisteren naar de wethouder. Het is herkenbaar. "Af en toe wat huiswerk, af en toe wat verkering , af en toe een slecht cijfer." Het is herkenbaar. Het dat de jongeren wat.

Ja, de deskundigen. Vriendelijke dames en heren die zich onderscheiden door de afkortingen die ze gebruiken. Het ROC is een belangrijk jachtgebied en het wild is de VSV-er. De "vroegtijdige schoolverlater." Die moet opgespoord worden en bewogen worden om zich te beteren. Geen vage klachten, geen spijbelen en zeker niet rondhangen bij slechte vrienden want dan gaat het van kwaad tot erger. Het hoofddoel is een AMK (arbeidsmarktkwalificatie.) Hiervoor is AKA 2 nodig en dit niveau is voor 5-10% van de leerlingen nog lastig genoeg. Voor de scholen is het belangrijk dat zoveel mogelijk leerlingen dit niveau behalen, want iedereen die de school verlaat zonder deze kwalificatie kost de school geld. Veel geld! Dit verklaart ook waarom men de Dag van de Leerplicht belangrijk is voor de school. De leerplichtambtenaren, deskundigen van het RMC en specialisten van gezondheidsdiensten zoals bijvoorbeeld GGZ kunnen de school helpen door de jongeren die uit de boot dreigen te vallen weer terug te loodsen naar de schoolbanken en op weg te helpen naar de AMK.

De deskundigen onder elkaar. De Dag van de Leerplicht is een mooie gelegenheid om weer eens bij te praten.

ROC's zijn megascholen. Duizenden leerlingen, tientallen verschillende opleidingen en honderden leerkrachten. Dat blijkt wel. De opzet is dat de deskundigen de Dag van de Leerplicht gebruiken om de leerlingen te motiveren niet vroegtijdig af te haken en toch zeker hun arbeidsmarktkwalificatie te halen. De school heeft hiervoor een rooster opgesteld, maar uitgerekende de groep waar ik aangehaakt ben treft het niet. Het eerste schoollokaal van ons rooster blijkt leeg, het tweede komt ook in het rooster van een andere groep voor en die is ons voor geweest. Op weg naar het derde lokaal. Hiervoor moeten we buitenom, naar een noodlokaal, maar daar zijn warempel wel leerlingen. De docent is weliswaar heel verbaasd door ons bezoek, maar als we uitleggen waarvoor we komen krijgen we alle medewerking. In de klas slechts 10 leerlingen die een deeltijdopleiding zorg doen. Een paar dagen per week in de klas en een paar dagen per week stage in een zorginstelling. Ze zitten allemaal achter een computer om te werken aan een "protocol". Hierin werken ze in de stage tegenkomen. waarom moet zaken op een bepaalde manier. Wat is het nut en de noodzaak.

De stichtelijke woorden in het kader van de "Dag van de Leerplicht" zijn de taak van Bert van Swam, wethouder van West Maas en Waal, met leerplicht in zijn portefeuille. Van Swam tovert een verkreukelde krant tevoorschijn en begint:

"Ik ben veel ouder dan jullie en het is heel lang geleden dat ik de schooldeur achter me dichttrok. Wat heb ik er gedaan?

Het komt allemaal uit het verkreukelde krantje, maar het werkt. Het is herkenbaar. af en toe wat huiswerk, verkering , een slecht cijfer. De klas komt tot leven. Betekenisvolle blikken naar "zondaars" in de klas, een beetje gegiechel en af en toe een spontane lach.

en dan: "acheraf beseffen we eigenlijk nu pas goed waarom we er zaten. We hebben er veel geleerd en de basis kunnen leggen voor een mooie toekomst."

Nu blijkt waar wethouder Van Swam zijn verhaal vandaan heeft. Deze week viert het Maas en Waalse Pax Christi college zijn vijftig jarig bestaan en de tekst komt uit een advertentie van Huisman Elektrotechniek in het jubileum katern van de plaatselijke krant. De drie directieleden van het bedrijf legden hun basis op de jubilerende school en zorgden voor de advertentie.

De advertentie van Huisman Elektrotrotechniek waardoor
wethouder Van Swam van West Maas en Waal zich liet inspireren

Een mooier stukje is in het kader van de Dag van de Leerplicht niet te bedenken. Bert van Swam sluit af met: "Hier gaat het om. Je gaat niet naar school voor je ouders, voor de leraar of voor je vrienden. Je gaat voor jezelf. Misschien heb je dat nog niet in de gaten, net zoals deze jongens dit niet hadden toen ze nog naar school gingen. Maar het is wel zo."

Een andere ervaring is een bezoek aan Passepartout. Een afdeling van het ROC waar jongeren die uit de boot gevallen zijn en die er weer op de weg terug geholpen worden. Deze afdeling toont dat het hele circuit van jongeren op school houden totdat ze een arbeidsmarktkwalificatie hebben werkt. Het zijn jongeren die een tijdje de school niet meer bezocht hebben, wat rondgehangen hebben, misschien zelfs wel met drugs en de erbij behorende criminaliteit in aanraking gekomen zijn en waarbij het gelukt is ze weer op school te krijgen. Hier leren ze weer regelmaat en een nuttige tijdsbesteding. Het is de aanloop naar de echte school en de race naar een kansrijk plek op de arbeidsmarkt.

Weer wennen aan dagelijks naar school, aan structuur en aan het onderwijssysteem. Het begin van de moeilijke weg naar een arbeidsmarkt- kwalificatie en kans op een mooie toekomst

Passepartout heeft op veel opzichten wel iets weg van een bedrijf. Men heeft er de kopieershop van het ROC. Opdracht uitvoeren, goed letten op de gevraagde levertijd en de order zo uitvoeren dat de klant tevreden is en terugkomt. Dezelfde aanpak bij het maken van felicitatiekaarten en geschenken. Alles handgemaakt en tot in de puntjes verzorgd. Een dag in de week gaat men naar een verzorgingshuis om de spulletjes aan de bewoners te verkopen. Contact met de klant, in de gaten houden wat goed loopt en goed luisteren naar wensen van de klanten.

De wasserij ademt een zakelijke sfeer. Hier wordt linnengoed voor het ROC afgewerkt. Het meisje achter de strijkmachine houdt het tempo erin en laat zich niet afleiden door de dames en heren. Zij gaat voor productie en ik schat in dat er voor haar nog wel een arbeidsmarktkwalificatie in zit.

Een medewerker van het RMC, de Regionale Meld en Coordinatiefunctie (wie bedenkt zo'n naam?) houdt een praatje. De aantallen en percentages vliegen ons om de oren. De jongens en meisjes van de kopieershop zitten er een beetje verveeld bij. De uitval, de vroegtijdige schoolverlaters, vormen ongeveer 10% van de leerplichtigen. In de stad gaat het om een wat hoger percentage, op het platteland is het wat minder.

Luisteren naar percentages afvallers en voortijdige schoolverlaters. De harde werkelijkheid is dat in je eigen vriendengroep iedereen afhaakt is. Dan opnieuw starten en weer werken aan een toekomst: dat is het echte werk.
Het gaat niet om procenten, het gaat om mensen.

Een jongen luistert en zit wat te draaien op zijn stoel. Als hij kans zie om er tussen te komen is zijn opmerking: "Weet je hoeveel procent van mijn oude vriendengroep niet meer naar school ging?" Meewarig gaat zijn blik over de, in zijn ogen, zogenaamde deskundigen. "Honderd procent! Niemand ging meer naar school." Even zijn de 'deskundigen' sprakeloos. "Drugs?" merkt er een op. "Ja" is het antwoord. "Dan vind ik het knap dat je er uit hebt kunnen komen. Dat is een heel groot compliment waard." Het is de enige opmerking die past. Het gaat niet om procenten, het gaat om mensen. De procenten zijn voor de managers en boekhouders.

Als ik later met wethouder Van Swam terugloop naar de auto zijn we het er snel over eens dat er aan de maatschappij nog de nodige ruwe randjes zitten en dat het goed is dat er nog mensen zijn die er wat aan proberen te doen. Hier wordt gevochten om deze jongeren terug in de boot te krijgen en weer een toekomst te geven. Het zal niet altijd lukken, maar elk geval dat lukt is winst. Voor de jongere zelf, maar ook voor de maatschappij. Toch wel zinvol: een Dag van de Leerplicht.