MaasWaalWeb - Webkrant voor Maas en Waal

Jeannette van Os is een tropenarts uit Dreumel die in het straatarme Malawi met een paar andere vrijwilligers, waaronder nog een arts, aan 15.000 inwoners, medische basiszorg geeft. Jeannette: je kunt ons zien als een soort huisartsenpost.
Een bescheiden jonge vrouw die niet zoveel praat, maar des te meer doet.
Hoe kwam deze jonge Maas en Waalse in dit stukje wereld dat oogt als een paradijsje, maar waar nog zoveel gedaan moet worden voordat het dit echt is.

Cape Maclear is een schiereilandje dat aan drie zijden omgeven is door het water van het prachtige, azuurblauwe meer Malawi. Een prachtig strand, een prachtige groene natuur en vriendelijke, vrolijke mensen. Een 25 kilometer lange weg verbindt dit paradijsje met de rest van de wereld. Kan het mooier?

Toch zitten er wat barstjes in dit paradijs. Beter gezegd: barsten. De belangrijkste ziekte is er malaria. Een ziekte afschrikwekkende die, indien te laat of niet goed behandeld, afgrijselijke misvormingen veroorzaakt en mensen het leven kan kosten. In Malawi, het land waarin het paradijs ligt, heeft 20 procent van de bevolking AIDS. Nog erger: in Cape Maclear heeft bijna 40 procent AIDS. Zelfs baby's worden al met deze vreselijke, ongeneeslijke ziekte geboren.

Een azuurblauw meer. Een prachtige natuur. Vriendelijke vrolijke mensen.
Een paradijs op aarde. Maar wie goed kijkt ziet toch wel
wat barstjes in dit paradijs.

Nog een barst in het paradijs: er is geen geld. Malawi is een van de allerarmste landen ter wereld. Het gemiddelde inkomen is er Euro 220,-- per jaar. Daar doe je niet veel mee. Het is eigenlijk te weinig om je kinderen goed te eten te geven. Te weinig voor de meest essentiële medische zorg. Te weinig voor alles. Die Euro 220,-- is een gemiddelde. Dat haalt lang niet iedereen. Dat haal je zeker niet als je ziek bent, als je voor een ziek kind moet zorgen, als je oud bent. Er zijn geen sociale voorzieningen. Je bent afhankelijk van anderen. Van familie, ouders of als je oud bent van je kinderen.

Uitdeling van gratis voeding. In een paradijs zou geen
honger moeten zijn, maar die is er wel. Kinderen worden onderzocht op ondervoeding en krijgen, indien nodig, gratis voeding.

Wat kan een vijfentwintigjarige vrouw blanke vrouw uit een rijk land hier doen? Vakantie vieren. Luieren op het strand. Feesten. Het kan er allemaal. Cape Maclear is voor toeristen een paradijs waar je voor weinig geld een prachtige vakantie kunt hebben. Nog niet echt ontdekt door het massatoerisme, dus er is ook nog rust.

Maar Jeannette van Os, de vijfentwintigjarige vrouw uit Dreumel, kwam er niet voor de mooie kant van het paradijs. Ze kwam voor de andere kant. De kant met de barsten. De kant van de kinderen, zieken en behoeftigen. De kant zonder geld. Ze is er, als arts, in een klein team, voor de gezondheidszorg van 15.000 mensen.

Hoe kwam deze jonge vrouw hier? Jeannette hierover: ik studeerde voor tropenarts. Voor deze studie deed ik stages in Zimbabwe en Zambia. Op een bepaald moment ontmoette ik Margaret Riordan, een Ierse lerares, die bezig was een kliniek op te zetten in Cape Maclear. Ter nagedachtenis aan haar zoon die verdronken was bij dat plaatsje. Margaret vertelde waarom Cape Maclear een kliniek nodig had.

Jeannette: "Ik zei haar: als ik klaar ben met mijn studie kom ik je helpen." Geen voorwaarden, geen eisen. Gewoon: "ik kom."

In 2003 begon ze. Een kleine kliniek waar ze de enige arts was. Een jonge vrouw van 27 jaar in een gebied met duizenden AIDS en malariapatiënten. Moeilijke bevallingen. Ongevallen. Gebroken ledematen. Tropische ziekten.
Met de eerstvolgende medische kliniek waar operaties uitgevoerd kunnen worden op 25 km afstand. Met de dichtstbijzijnde mogelijkheid voor een AIDS test op 60 km. Een huisartsenpost in niemandsland.
Ze had gezegd "ik kom". Ze kwam en ging aan de slag gegaan. Geen woorden. Gewoon doen.

De kliniek is gegroeid. Er zijn nu twee artsen, 5 gediplomeerde verpleegsters en wat inheemse assistenten voor de verzorging en bewaking. Margaret Riordan is een goede organisator. Er is structuur. Ierland zorgt grotendeels voor het geld om de kliniek te runnen. Ze kunnen nu zelf AIDS testen doen en de regering van Malawi zorgt voor de AIDS medicijnen. Geen woorden. Gewoon doen.

De kliniek is gegroeid. Er zijn nu 2 artsen, 5 professionele verpleegsters en een staf van verzorgsters. Niet te geloven dat hier 5 jaar geleden nog vrijwel niets was. Geen woorden. Gewoon doen.

Er wordt gewerkt aan AIDS preventie. Zorgen dat men er veilig vrijt. Dat mannen condooms gebruiken. Dat vrouwen ook eens nee durven te zeggen. Dat een besmette vrouw anti-conceptie gebruikt om te voorkomen dat baby's met AIDS geboren worden.
Moeilijk werk dat lef vereist. Vertel een man maar eens dat het helemaal niet stoer is om zonder condoom te vrijen. Vertel een vrouw in door mannen beheerste cultuur maar eens dat het niet kan dat een kind levenslang moet leven met een vreselijke ziekte. Dat je nee moet durven te zeggen tegen een man die geen condoom wil gebruiken. Jeannette: "het is moeilijk om wat verder te komen. Verandering van gedrag te bereiken. Vaak je bereik nog het meest met een grapje."

Een jong gezinnetje met kind op bezoek bij dokter Jeannette.
Betrokken en bescheiden luisteren en helpen.

Haar stem is zacht, rustig. Bijna verlegen. Niet de stem van de bevlogen wereld- verbeteraar. Wel die van een vrouw die betrokken is. Die een welgemeend advies geeft. Dat hoor je aan haar. Dat overtuigt. Dat werkt in alle culturen. Maar een vervelende boodschap is nog steeds moeilijk te aanvaarden. Misschien dat het grapje juist voldoende relativeert om het aanvaardbaar te maken.

Voor een operatie en specialistische onderzoekingen moeten de mensen nog steeds 25 of 60 km reizen naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Een geweldig probleem, want voor de reis hebben ze eigenlijk geen geld. Jeannette: vroeger gaven we geld voor de reis mee, maar dat werkte vaak niet. Het geld werd aan iets anders besteedt en het bezoek aan het ziekenhuis schoot er bij in. Nu moeten ze zelf voor het geld voor de heenreis zorgen en krijgen ze pas reisgeld als ze behandeld zijn. Nu reizen ze nog steeds gratis, maar de buschauffeur wordt pas betaald als hij kan aantonen dat ze in het ziekenhuis geweest zijn. Dat werkt beter.

Het paradijs is een paradijs van de kleine stapjes. Neem scholing. Onderwijs is in beginsel gratis. Maar er is geen leerplicht en dus geen controle. In de praktijk komt het er op neer dat kinderen vaak thuis gehouden worden om moeder te helpen op het land of om op de jongere kinderen te passen. Spijbelen zal ook best veel voorkomen. Jeannette: twee keer per jaar gaan we naar de scholen om de kinderen te behandelen tegen wormen en bilharzia. Als er volgens de school 150 kinderen moeten zijn zien we doorgaans maar helft. Vroeger was er helemaal geen onderwijs. Nu volgt driekwart min of meer regelmatig basisonderwijs. Nog een paar stapjes...

Klassen met gemiddeld honderd leerlingen.
Maar er is geen leerplicht en ook veel verzuim.

De eerste twee klassen van de middelbare school kunnen de kinderen nog in Maclear doen, daarna moeten ze voor de laatste twee klassen naar de eerstvolgende plaats 25 km verderop. Maar, met zoveel verzuim in het basisonderwijs, is het duidelijk dat er maar heel weinig kinderen het niveau bereiken om naar de middelbare school te kunnen. Er zij nog heel wat stapjes te doen.

In een paradijs zou je geen honger verwachten, maar het is er wel. De grond is niet erg vruchtbaar en kunstmest is onbetaalbaar. Ondervoeding komt voor. Jeannette: we meten of een kind niet te weinig gewicht heeft voor zijn lengte. Heeft het te weinig gewicht dan geven we het bijvoeding. In de praktijk is het wel wat moeilijker, want de verhouding lengte-gewicht zegt niet altijd alles. Maar we weten waar we op moeten letten en in de praktijk boeken we goede resultaten met de bestrijding van ondervoeding.

Links: zo kwam Joey in de kliniek.
Rechts: een paar maanden later.
Jeannette: "We weten waar we op moeten letten
en boeken goede resultaten"

Hoe kom je rond van Euro 220,-- per jaar of minder? Natuurlijk kun je in Port Maclear meer met een Euro dan in Maas en Waal. Houd je hier rekening mee dan kun je met de Euro 220,-- in Malawi grofweg evenveel als in Nederland met Euro 650,-- per jaar. Nog steeds onvoorstelbaar weinig.

Groenten, rijst en graan halen ze uit hun eigen tuintje. Op het meer wordt gevist, maar vis blijft voor gewone mensen bijna onbetaalbaar. Het menu is voornamelijk mais, rijst, wat groenten en af en toe een stukje vis of vlees.
Kleding is doorgaans tweedehands. Een nieuw, goedkoop T-shirtje uit China is een bijna onvoorstelbare weelde. Over een nieuwe spijkerbroek droom je zelfs niet. Die is zo-wie-zo onbetaalbaar.
Het zou Jeannette verbazen als er in Cape Maclear, met bijna evenveel inwoners als West Maas en Waal, meer dan 10 mensen een TV hebben. Trouwens: wat moet je er mee? Lang niet alle huizen hebben elektriciteit. Bovendien is de elektriciteits- voorziening erg onbetrouwbaar. Het beeld zou toch vaak flikkeren of helemaal wegvallen. Men leeft buiten zolang de zon op is en als het donker is gaat men naar bed.

Als je geen geld hebt maakt creativiteit een groot verschil.
Van wat latten en dozen heeft men de instrumenten gemaakt
waarmee men een concert verzorgt.

Banen zijn er bijna niet. Toerisme is de belangrijkste branche in Cape Maclear, maar nog te weinig ontwikkeld om voor voldoende werkgelegenheid te zorgen. In de oogsttijd is er wat meer werk en zijn er wat meer kansen om wat geld te verdienen. Industrie is er bijna niet in het land. Grote plantages heeft Malawi wel, maar niet in de streek waar Cape Maclear ligt. Voor het paradijs van de kleine stapjes zijn er wat werkgelegenheid betreft ook nog wat grotere stappen nodig.

Jeannette houdt van het land en de mensen. De mensen zijn vriendelijk. Vrolijk. Niet moeilijk. Weinig gezeur. Erg muzikaal. Dansen graag.
Ze houdt ook van het werken met de mensen. Je bent echt met mensen bezig. Er is minder bureaucratie en je kunt zelf meer beslissingen nemen. Je bent zelfstandiger. Dat maakt het werk mooi.

Cape Maclear is haar thuis geworden. Ze heeft er haar vriend ontmoet en ze hebben samen een dochtertje. Ze is moeder met de moeders in het dorp en dat schept ook een band. De inheemse taal kent ze niet echt, maar voldoende om te kunnen volgen dat ze het soms over haar dochtertje hebben. Gewoon vrouwen- praat. Loopt ze al? Praat ze al? Wat het laatste betreft heeft haar dochtertje een speciale positie: ze wordt drietalig. Moeder is Nederlands, Vader Engels-Zuid Afrikaans en van de oppas en vriendjes en vriendinnetjes op het strand leert ze de inheemse taal.

Jeannette met man en dochtertje
op weg naar de kliniek.

In 2001 zei Jeannette " Ik kom." Acht jaar werkt ze nu in Malawi. Ze weet wat nodig is. Ze weet wat werkt. Niet praten. Gewoon doen.

U kunt Jeannette ook helpen helpen. Door gewoon een gift over te maken van de Stichting Moeder en kind in Malawi. Gewoon doen!

Stichting "Moeder en kind in Malawi" ondersteunt het werk van Jeannette.
Bankrek. 48.19.41.657 De stichting is ANBI erkend.